Τι είναι το MOTS-c, το μιτοχονδριακό πεπτίδιο;

Το MOTS-c είναι μικρό πεπτίδιο, δηλαδή αλυσίδα από 16 αμινοξέα. Το όνομά του είναι αρκτικόλεξο από τα αγγλικά: mitochondrial open reading frame of the 12S rRNA-c, δηλαδή «ανοιχτό πλαίσιο ανάγνωσης στο γονίδιο του μιτοχονδριακού 12S rRNA, τύπου c».

Η ιδιαιτερότητά του είναι η προέλευσή του. Οι περισσότερες πρωτεΐνες και τα πεπτίδια του οργανισμού κωδικοποιούνται στο DNA του πυρήνα του κυττάρου. Το MOTS-c κωδικοποιείται στο DNA των μιτοχονδρίων, των μικρών δομών του κυττάρου που παράγουν ενέργεια και διαθέτουν το δικό τους, μικρό γονιδίωμα.

Το MOTS-c περιγράφηκε για πρώτη φορά το 2015 από ερευνητική ομάδα του Πανεπιστημίου της Νότιας Καλιφόρνιας (Lee και συν., Cell Metab 2015, PMID 25738459). Οι ερευνητές εντόπισαν μια μικρή αλληλουχία μέσα στο μιτοχονδριακό γονίδιο 12S rRNA, η οποία κωδικοποιεί πεπτίδιο 16 αμινοξέων, και το ονόμασαν MOTS-c.

Για δεκαετίες το μιτοχονδριακό DNA θεωρούνταν ότι περιέχει λίγα μόνο γονίδια, κυρίως για τη λειτουργία των ίδιων των μιτοχονδρίων. Πριν από το MOTS-c είχε ήδη περιγραφεί ένα άλλο πεπτίδιο κωδικοποιημένο σε μικρή αλληλουχία του μιτοχονδριακού DNA, η χουμανίνη. Η ύπαρξη της χουμανίνης οδήγησε τους ερευνητές να ψάξουν για επιπλέον τέτοιες αλληλουχίες, και έτσι εντοπίστηκε το MOTS-c (Lee και συν., Cell Metab 2015, PMID 25738459).

Στη βιβλιογραφία, το MOTS-c και η χουμανίνη ανήκουν σε μια ομάδα που ονομάζεται «μιτοχονδριακά πεπτίδια» (mitochondrial-derived peptides). Ο όρος περιγράφει την προέλευσή τους, όχι κάποια συγκεκριμένη δράση.

Το MOTS-c παράγεται από τον ίδιο τον ανθρώπινο οργανισμό. Τα επίπεδά του μπορούν να μετρηθούν στο αίμα και στους μύες, και σε αυτές τις μετρήσεις βασίζεται σχεδόν όλη η έρευνα σε ανθρώπους μέχρι σήμερα.

Οι πρώτες μελέτες έγιναν σε κυτταρικές καλλιέργειες, με στόχο να περιγραφεί πώς λειτουργεί το πεπτίδιο μέσα στο κύτταρο.

• Μεταβολικά μονοπάτια (Lee και συν., Cell Metab 2015, PMID 25738459): σε κύτταρα καταγράφηκε αναστολή του μεταβολισμού του φυλλικού οξέος και της σύνθεσης πουρινών (δομικών λίθων του DNA), με επακόλουθη ενεργοποίηση της AMPK. Η AMPK είναι ένζυμο που λειτουργεί ως «αισθητήρας ενέργειας» του κυττάρου: ενεργοποιείται όταν η διαθέσιμη ενέργεια μειώνεται.
• Μετακίνηση στον πυρήνα (Kim και συν., Cell Metab 2018, PMID 29983246): σε κύτταρα που υποβλήθηκαν σε μεταβολικό στρες, όπως περιορισμό γλυκόζης, το MOTS-c μετακινήθηκε από τα μιτοχόνδρια στον πυρήνα. Εκεί καταγράφηκε ρύθμιση της έκφρασης πολλών γονιδίων, μεταξύ των οποίων γονίδια με αντιοξειδωτικά ρυθμιστικά στοιχεία, καθώς και αλληλεπίδραση με τον μεταγραφικό παράγοντα NRF2. Η μετακίνηση εξαρτήθηκε από την AMPK.

Τα περισσότερα δεδομένα για τη χορήγηση MOTS-c προέρχονται από πειραματικά μοντέλα σε ποντίκια και αρουραίους:

• Μεταβολικές παράμετροι (Lee και συν., Cell Metab 2015, PMID 25738459): σε ποντίκια που έλαβαν MOTS-c δεν αναπτύχθηκε η αντίσταση στην ινσουλίνη που σχετίζεται με την ηλικία ή που προκαλείται πειραματικά με ειδική δίαιτα. Ως κύριο όργανο-στόχος περιγράφηκε ο σκελετικός μυς.
• Σωματική ικανότητα (Reynolds και συν., Nat Commun 2021, PMID 33473109): σε ποντίκια τριών ηλικιών, νεαρά (2 μηνών), μέσης ηλικίας (12 μηνών) και ηλικιωμένα (22 μηνών), μετρήθηκε βελτιωμένη σωματική ικανότητα μετά από χορήγηση MOTS-c. Σε ποντίκια στα οποία η χορήγηση ξεκίνησε σε μεγάλη ηλικία (23,5 μηνών) καταγράφηκε μεγαλύτερη σωματική ικανότητα σε σχέση με τα ποντίκια σύγκρισης.
• Αγγειακή απόκριση (Qin και συν., Int J Cardiol 2018, PMID 29242099): σε τμήματα αορτής από αρουραίους και ποντίκια, που μελετήθηκαν εκτός οργανισμού, η προεπεξεργασία με MOTS-c συνδέθηκε με καλύτερη απόκριση των αγγείων στην ακετυλοχολίνη.

Τα αποτελέσματα σε ζώα δεν μεταφέρονται αυτόματα στον άνθρωπο. Ο μεταβολισμός, η διάρκεια ζωής και η φυσιολογία των τρωκτικών διαφέρουν σημαντικά.

Μια αναζήτηση στο PubMed στις 26/10/2026 δεν βρήκε δημοσιευμένη μελέτη στην οποία χορηγήθηκε MOTS-c σε ανθρώπους. Τα ανθρώπινα δεδομένα αφορούν κάτι διαφορετικό: τη μέτρηση των επιπέδων του MOTS-c που παράγει ο ίδιος ο οργανισμός, στο αίμα ή στους μύες. Οι περισσότερες είναι παρατηρησιακές μελέτες, δηλαδή καταγράφουν συσχετίσεις, όχι αιτία και αποτέλεσμα.

Ηλικία: • Σε υγιείς άνδρες τριών ηλικιακών ομάδων (18–30, 45–55 και 70–81 ετών), τα επίπεδα MOTS-c στο αίμα ήταν χαμηλότερα στις μεγαλύτερες ηλικίες. Αντίθετα, στους μύες των ανδρών μέσης και μεγάλης ηλικίας η έκφραση του MOTS-c ήταν περίπου 1,5 φορά υψηλότερη από ό,τι στους νέους (D'Souza και συν., Aging 2020, PMID 32182209).

Σακχαρώδης διαβήτης και μεταβολισμός: • Σε συγχρονική μελέτη 225 ατόμων (68 χωρίς διαταραχή, 33 με προδιαβήτη, 31 και 93 με διαβήτη τύπου 2 με καλή ή κακή ρύθμιση αντίστοιχα), τα επίπεδα MOTS-c στον ορό ήταν χαμηλότερα στον διαβήτη τύπου 2 σε σχέση με την ομάδα ελέγχου. Συσχετίστηκαν αρνητικά με την ηλικία, τη γλυκοζυλιωμένη αιμοσφαιρίνη (HbA1c) και τη γλυκόζη (Ramanjaneya και συν., Front Endocrinol 2019, PMID 31214116). • Σε 125 συμμετέχοντες χωρίς διαβήτη τύπου 2 (91 άνδρες, 34 γυναίκες) η εικόνα ήταν διαφορετική: τα επίπεδα MOTS-c στο πλάσμα ήταν υψηλότερα στα 26 άτομα με μεταβολικό σύνδρομο και συσχετίστηκαν θετικά με την αρτηριακή πίεση, τη γλυκόζη νηστείας, τα τριγλυκερίδια και την περίμετρο μέσης (Sequeira και συν., Biochim Biophys Acta Gen Subj 2021, PMID 34419510).

Καρδιά και νεφροί: • Σε 40 ασθενείς που υποβλήθηκαν σε στεφανιογραφία χωρίς σημαντικές στενώσεις (20 με φυσιολογική και 20 με διαταραγμένη λειτουργία του ενδοθηλίου των στεφανιαίων), το MOTS-c στο πλάσμα ήταν χαμηλότερο στην ομάδα με διαταραγμένη λειτουργία (Qin και συν., Int J Cardiol 2018, PMID 29242099). • Μια ελληνική ομάδα από το Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο «Αττικόν» παρακολούθησε για 2 χρόνια 121 ασθενείς με διαβήτη τύπου 2 και στεφανιαία νόσο. Τα 22 άτομα είχαν σοβαρό καρδιαγγειακό συμβάν, και τα χαμηλά επίπεδα MOTS-c καταγράφηκαν ως προγνωστικός παράγοντας, με σχετικό κίνδυνο 3,8. Τα ευρήματα επιβεβαιώθηκαν σε δεύτερη ομάδα 90 ασθενών (Ikonomidis και συν., J Thromb Thrombolysis 2020, PMID 32052315). • Σε ασθενείς με χρόνια νεφρική νόσο σταδίου 5, τα επίπεδα MOTS-c ήταν χαμηλότερα τόσο στους μύες όσο και στον ορό, σε σύγκριση με άτομα ίδιας ηλικίας με φυσιολογική νεφρική λειτουργία (Liu και συν., Am J Physiol Renal Physiol 2019, PMID 31432706).

Άσκηση: • Οι ερευνητές της αρχικής ομάδας κατέγραψαν ότι η άσκηση συνδέθηκε με αύξηση του MOTS-c που παράγει ο οργανισμός, στους μύες και στο αίμα (Reynolds και συν., Nat Commun 2021, PMID 33473109). • Σε τυχαιοποιημένη μελέτη με 10 άτομα ανά ομάδα, μετά από 45 λεπτά ποδηλάτου τα επίπεδα MOTS-c στο πλάσμα έδειξαν μόνο τάση αύξησης, χωρίς στατιστικά σημαντική διαφορά (von Walden και συν., J Appl Physiol 2021, PMID 34351816). • Σε γυναίκες μετά από καρκίνο του μαστού, ένα πρόγραμμα αερόβιας άσκησης και άσκησης με αντιστάσεις διάρκειας 16 εβδομάδων συνδέθηκε με αύξηση του MOTS-c σε 24 λευκές γυναίκες μη ισπανικής καταγωγής, αλλά όχι σε 25 γυναίκες ισπανικής καταγωγής (Dieli-Conwright και συν., Sci Rep 2021, PMID 34413391). • Σε άλλη μελέτη, 8 εβδομάδες μέτριας άσκησης δεν μετέβαλαν τα επίπεδα MOTS-c στο αίμα, ούτε σε υγιείς γυναίκες ούτε σε γυναίκες με σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών (Ramanjaneya και συν., Clin Endocrinol 2019, PMID 31066084). • Σε 75 επαγγελματίες αθλητές τα επίπεδα MOTS-c στον ορό ήταν χαμηλότερα από ό,τι σε 30 άτομα που δεν αθλούνταν (Alser και συν., Rev Cardiovasc Med 2022, PMID 39077591).

Γενετική: • Μια παραλλαγή του μιτοχονδριακού DNA (m.1382A>C), που υπάρχει σε πληθυσμούς της Ανατολικής Ασίας, αλλάζει ένα αμινοξύ του MOTS-c. Σε ανάλυση τριών πληθυσμιακών μελετών με 27.527 άτομα, οι άνδρες με την παραλλαγή είχαν υψηλότερη συχνότητα διαβήτη τύπου 2, ενώ στις γυναίκες δεν καταγράφηκε διαφορά (Zempo και συν., Aging 2021, PMID 33468709).

Στο μητρώο κλινικών δοκιμών ClinicalTrials.gov (έλεγχος 26/10/2026) υπάρχουν δύο σχετικές καταχωρίσεις:

• Μια τυχαιοποιημένη δοκιμή φάσης 2a με το ίδιο το MOTS-c, με χορηγό εταιρεία, σε ενήλικες με προδιαβήτη, με κύριο τελικό σημείο την ευαισθησία στην ινσουλίνη (NCT07505745). Βρίσκεται σε φάση στρατολόγησης και δεν έχει αποτελέσματα.
• Μια δοκιμή φάσης 1 με τροποποιημένο ανάλογο του MOTS-c (κωδικός CB4211), επίσης με χορηγό εταιρεία, που ολοκληρώθηκε το 2021 (NCT03998514). Στο μητρώο δεν υπάρχουν αναρτημένα αποτελέσματα και στο PubMed δεν βρέθηκε δημοσίευση με τα αποτελέσματά της. Ο χορηγός είχε ανακοινώσει αποτελέσματα το 2021 με δελτίο τύπου και παρουσίαση σε επιστημονικό συνέδριο, χωρίς δημοσίευση σε επιστημονικό περιοδικό.

Μια καταχωρισμένη δοκιμή δεν προδικάζει το αποτέλεσμά της και δεν δείχνει ότι το MOTS-c είναι αποτελεσματικό ή ασφαλές για κάποια χρήση.

Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Αντιντόπινγκ (WADA) αναφέρει ονομαστικά το MOTS-c στη λίστα ουσιών και μεθόδων του 2026, που ισχύει από 1 Ιανουαρίου 2026. Βρίσκεται στην κατηγορία S4 (ορμόνες και μεταβολικοί ρυθμιστές), στην υποκατηγορία S4.4.1, ως παράδειγμα ουσίας που ενεργοποιεί την AMPK. Η κατηγορία S4 περιλαμβάνεται στις ουσίες που η λίστα καλύπτει διαρκώς, εντός και εκτός αγώνων. Σύμφωνα με την αμερικανική αρχή αντιντόπινγκ (USADA), το MOTS-c προστέθηκε ονομαστικά στη λίστα του 2025.

Αυτό αφορά τους αθλητές που υπάγονται στους κανόνες αντιντόπινγκ. Η ένταξη μιας ουσίας στη λίστα δεν αποτελεί κρίση για το αν δρα ή όχι στον άνθρωπο.

Η έρευνα για το MOTS-c βρίσκεται σε πρώιμο στάδιο και έχει σημαντικά κενά:

• Δεν έχει δημοσιευτεί μελέτη χορήγησης MOTS-c σε ανθρώπους. Ό,τι αφορά τη χορήγηση προέρχεται από κύτταρα και τρωκτικά.
• Οι ανθρώπινες μελέτες μετρούν τα επίπεδα του MOTS-c που παράγει ο οργανισμός. Μια συσχέτιση, όπως τα χαμηλότερα επίπεδα στον διαβήτη τύπου 2, δεν δείχνει ότι το MOTS-c προκαλεί ή προλαμβάνει κάτι.
• Τα ευρήματα δεν συμφωνούν πάντα μεταξύ τους. Σε άτομα με διαβήτη τύπου 2 τα επίπεδα ήταν χαμηλότερα, ενώ σε άτομα χωρίς διαβήτη με μεταβολικό σύνδρομο ήταν υψηλότερα. Ορισμένες μελέτες άσκησης κατέγραψαν αύξηση, άλλες καμία μεταβολή, και στους επαγγελματίες αθλητές τα επίπεδα ήταν χαμηλότερα.
• Οι μελέτες είναι συνήθως μικρές, από 10 έως μερικές εκατοντάδες άτομα, με εξαίρεση τις γενετικές αναλύσεις.
• Η μέτρηση του MOTS-c στο αίμα γίνεται με ανοσοενζυμικές μεθόδους (ELISA), και στις μελέτες που παρατίθενται εδώ η μέθοδος δεν είναι πάντα η ίδια, οπότε οι τιμές δεν συγκρίνονται άμεσα από μελέτη σε μελέτη.
• Πολλές από τις μελέτες που παρατίθενται εδώ έχουν ως συγγραφείς μέλη της ομάδας που περιέγραψε πρώτη το πεπτίδιο ή συνεργάτες της.
• Δεν είναι γνωστό αν τα αποτελέσματα στα τρωκτικά, όπως η βελτιωμένη σωματική ικανότητα, έχουν αντίστοιχο στον άνθρωπο.

Ένα πιστοποιητικό ανάλυσης αναγράφει την ταυτότητα της ουσίας, συνήθως με φασματομετρία μάζας, την καθαρότητά της μετρημένη με HPLC, το εργαστήριο που έκανε την ανάλυση και τον αριθμό παρτίδας στην οποία αντιστοιχεί. Για ένα πεπτίδιο 16 αμινοξέων όπως το MOTS-c, η φασματομετρία μάζας επιβεβαιώνει ότι η μάζα του μορίου αντιστοιχεί στη σωστή αλληλουχία. Τα δημοσιευμένα πιστοποιητικά βρίσκονται στη Βιβλιοθήκη COA.

Στη βιβλιογραφία περιγράφεται ως πεπτίδιο που παράγεται στα κύτταρα και ανιχνεύεται στο αίμα, και γι' αυτό ορισμένοι ερευνητές το συζητούν ως πιθανό σήμα που κυκλοφορεί στον οργανισμό. Ο ακριβής ρόλος του στον άνθρωπο δεν έχει ξεκαθαριστεί.

Όχι. Είναι δύο διαφορετικά πεπτίδια. Και τα δύο κωδικοποιούνται στο μιτοχονδριακό DNA, αλλά σε διαφορετικά σημεία. Η χουμανίνη περιγράφηκε πρώτη· το MOTS-c το 2015. Περισσότερα για τις κατηγορίες πεπτιδίων στον οδηγό «Τι είναι τα πεπτίδια».

Έχουν μετρηθεί τα επίπεδα του MOTS-c που παράγει ο οργανισμός, σε διάφορες ομάδες ανθρώπων. Μελέτη χορήγησης MOTS-c σε ανθρώπους δεν έχει δημοσιευτεί· μία κλινική δοκιμή φάσης 2a είναι καταχωρισμένη και σε εξέλιξη (έλεγχος 26/10/2026).

Σε ανθρώπους έχουν μετρηθεί τα επίπεδα του MOTS-c που παράγει ο οργανισμός πριν και μετά την άσκηση: αύξηση σε ορισμένες μελέτες, καμία μεταβολή σε άλλες. Μελέτη χορήγησης MOTS-c σε ανθρώπους δεν έχει δημοσιευτεί, και τα ευρήματα από ποντίκια δεν μεταφέρονται αυτόματα στον άνθρωπο.

• Lee C και συν. Cell Metab. 2015. PMID 25738459 · DOI 10.1016/j.cmet.2015.02.009
• Kim KH και συν. Cell Metab. 2018. PMID 29983246 · DOI 10.1016/j.cmet.2018.06.008
• Reynolds JC και συν. Nat Commun. 2021. PMID 33473109 · DOI 10.1038/s41467-020-20790-0
• Qin Q και συν. Int J Cardiol. 2018. PMID 29242099 · DOI 10.1016/j.ijcard.2017.12.001
• D'Souza RF και συν. Aging (Albany NY). 2020. PMID 32182209 · DOI 10.18632/aging.102944
• Ramanjaneya M και συν. Front Endocrinol (Lausanne). 2019. PMID 31214116 · DOI 10.3389/fendo.2019.00331
• Sequeira IR και συν. Biochim Biophys Acta Gen Subj. 2021. PMID 34419510 · DOI 10.1016/j.bbagen.2021.129991
• Ikonomidis I και συν. J Thromb Thrombolysis. 2020. PMID 32052315 · DOI 10.1007/s11239-020-02060-4
• Liu C και συν. Am J Physiol Renal Physiol. 2019. PMID 31432706 · DOI 10.1152/ajprenal.00202.2019
• von Walden F και συν. J Appl Physiol (1985). 2021. PMID 34351816 · DOI 10.1152/japplphysiol.00706.2019
• Dieli-Conwright CM και συν. Sci Rep. 2021. PMID 34413391 · DOI 10.1038/s41598-021-96419-z
• Ramanjaneya M και συν. Clin Endocrinol (Oxf). 2019. PMID 31066084 · DOI 10.1111/cen.14007
• Alser M και συν. Rev Cardiovasc Med. 2022. PMID 39077591 · DOI 10.31083/j.rcm2305181
• Zempo H και συν. Aging (Albany NY). 2021. PMID 33468709 · DOI 10.18632/aging.202529
• ClinicalTrials.gov: NCT07505745, NCT03998514 (έλεγχος 26/10/2026)
• USADA, «What's New on the 2025 WADA Prohibited List» (2024· έλεγχος 26/10/2026)
• CohBar, δελτίο τύπου για τα αποτελέσματα φάσης 1a/1b του CB4211 (10/08/2021· έλεγχος 26/10/2026)
• WADA, λίστα ουσιών και μεθόδων 2026, κατηγορία S4.4.1 (έλεγχος 26/10/2026)

Ενημερωτικό κείμενο που συνοψίζει δημοσιευμένη έρευνα. Δεν αποτελεί ιατρική συμβουλή ούτε οδηγία χρήσης.